سه شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۷ ساعت ۱۱:۰۲
سرویس: گزارش
 |  ۶/ شهریور/ ۱۳۹۴ - ۳:۱۸
  |   نظرات: يك نظر
2,582 مرتبه بازدید

بسترهای اعتقادی و فرا ساختاری “عدد چهار” در معماری ایرانی

 

عدد چهار از اعداد مقدس است که در معماری مفاهیم نمادین و اسطوره ای را بازگو می کند. جناب آقای حسین سلطان زاده در پرسشی در این پیرامون چنین بیان نمودند:
“عدد چهار در فرهنگ ایرانی به شدت مقدس بوده است. البته عدد چهار یک عدد مقدس در بین همه فرهنگ های کهن است و فقط مخصوص ایران نیست. اما در طراحی معماری ایرانی، تأکید بسیار خاصی بر روی این موضوع صورت گرفته است، بیش از جاهای دیگر. به طوری که مهمترین طرح های معماری ایرانی، طرح های چهارتایی هستند؛ مثل چهار- طاقی، چهار- ایوانی، چهار- باغ، چهار- سو، چهار- صفه و غیره که به خوبی نشان می دهند که در ایران چه تأکید عظیمی بر روی عدد چهار شده است. تأکید بر عدد چهار، در واقع، بازتاب اعتقاد به عدد چهار و توجه به آن بوده است؛ لذا بسیاری از طرح های چهارتایی به خاطر ضرورت های کارکردی یا ضرورت های محیطی طراحی نشده اند، یعنی نه محیط و نه مصالح یا کارکرد باعث شکل گیری طرح های چهارتایی نشده اند و اتفاقاً برخی از این طرح های چهارتایی از لحاظ عملکردی و محیطی نامناسب بوده اند و فقط به دلایل فرهنگی شکل گرفته اند.
به نظر می رسد در طرح های چهارتایی یا شکل مربع، تکامل یا کامل بودن مد نظر بوده است. در این زمینه نکات مختلفی بیان شده است. یکی از عوامل بسیار مهم نقش تقدس خود عدد چهار بوده که در این زمینه نظرات مختلفی گفته شده است که البته نظر صحیح این است که عدد چهار در ساختار وجودی انسان وجود دارد. چون اعداد مقدس از منشاءهای متفاوتی تقدس یافته اند. انسان وقتی دید خودش چهار دست و پا دارد و بسیاری از جانوران نیز چهار دست و پا دارند، احساس کرد که در عدد چهار یک حکمت خاصی نهفته است. لذا عدد چهار در بسیاری از حوزه ها به کار رفت. می دانیم که عدد چهار ظرفیت های مختلفی هم دارد، مثل اینکه با عدد چهار می توان شکل مربع را شکل داد که یکی از شکل های بسیار هندسی و منظم است که همواره به بشر در طول تاریخ کمک کرده است. از طرف دیگر، عدد چهار در حوزه معماری ایستاست، اصطلاح چهار- پایه یا چهار- طاقی به خاطر ایستایی آن است. در هیچ معماری ای از جهان چنین تأکیدی بر روی عدد چهار رخ نداده که تقریباً همه طرح های مهم با عدد چهار ترکیب شده باشند.”

 

یکی از این گونه موارد چهار برکه ها هستند. چهاربرکه ها را شاید بتوان به عنوان کاملترین شکل آب انبارهای نواحی جنوب دانست. این بنا متشکل است ازگنبدی در میان چهار بازوی مستطیل شکل که از چهارسو به بیرون کشیده شده است. اصرار بر ساختن آب انبارهای چهاربخشی که ساختار زیرین آن ها از مربع و مستطیل است می تواند جلوه ای اعتقادی را بیان نماید. چهاربازوی آن در چهار جهت اصلی قرار گرفته است و گنبدی گرد چون نمادی از آسمان در مرکز آن سر بر افراشته است و بر روی چهارضلعی یا مربعی قرار گرفته که نماد زمین است. و یک سیر حرکتی از مربع نماد مکان به دایره نماد زمان را جلوه گر می شود و اگر مربع را ساختاری دارای ابتدا و انتها و حدود بدانیم می توان از محدودیت به نا محدودیت در دایره و بی انتهایی در گنبد رسید. ساختار صلیب یا چلیپا از گذسته های دور مورد استفاده معماران سراسر جهان بوده و نمادی از چهارفصل، چهار عنصر اصلی، چهارجهت و در بین النهرین سمبلی از چهار باد اصلی و باران زاست.
نقش اعتقادی این بنا در دوره ماقبل اسلام و چه بعد از آن مورد توجه بوده است اما رفته رفته کارکرد بهتر سایر الگوها جای اشکال اعتقادی را می گیرد و در موردی کم یاب چهار برکه را به مسجد تبدیل می کنند که نمونه آن در چهاربرکه ی بازار قیصریه لار قابل مشاهده است.

 

lar-7_8395


 

با تشکر از مهندس ایوب صادقی که مقاله منتشر نشده خود را در اختیار سایت خور قرار دادند. بخش های بعدی این مقاله نیز در فرصت های آتی در سایت خور منتشر خواهد شد. 


این مطلب را به اشتراک بگذارید sms whatsapp

One Response to “بسترهای اعتقادی و فرا ساختاری “عدد چهار” در معماری ایرانی”

  1. ناشناس گفت:

    جناب مهندس این توضیح شما خیلی کمتر از اونی هست که ماهیت و فلسه عدد چرا رو مطرح بکنه و خود عدد چهار ویژگی های زیادی داره که شما به گوشه از اون اشاره کردین و این عدد به اعتقادات ما از جهان هستی و مذهب مربوط میشه و تقدس چهار بعد از ظهور اسلام در ایران بیشتر میشه

آخرین نظرات شما
  • خدا قوت و آرزوی توفیق جهت مجموعه شهری...
    سلام در: در دیدار شهردار و اعضای شورای اسلامی خور با معاون عمرانی استاندار فارس چه گذشت؟
  • یک خبر خوب و امیدوار کننده نشنیدیم ها. آب و برق که نیست نان هم داره میره. امنیت هم نیست هر لحظه ممکنه یا دزد بیاد یا دزدیده بشیم🙄🙄...
    امید در: امارات حساب شرکتها و اشخاصی که با ایران کار می‌کنند را می‌بندد!
  • من محمد هادی کوهی نژاد هستم احسان الدین منصف کمال تشکررادارم...
    در: قهرمانی تیم خردسالان نبرد خور در مسابقات فوتبال یادواره شادروان اکبر دلخوش
  • […] دبیر انجمن سبزاندیشان خور در گفتگو با خبرنگار سایت خور گفت: فاز اول طرح یادگارسبز در تنگ خور با توجه به زمان […]...
    طرح «یادگار سبز» در «تنگ خور» توسط «سبزاندیشان» کلید خورد+ گزارش تصویری | آفتاب لارستان در: فاز نخست طرح یادگار سبز در تنگ خور اجرایی شد + تصاویر
  • احسنت کیفیت عکس ها خوب نیست...
    ا در: فاز نخست طرح یادگار سبز در تنگ خور اجرایی شد + تصاویر
  • سلام ممنون از فعالیت شما جهت تخلف در تیر برق جاده جهرم شیراز 09177912396 بنده مدارک زیادی دارم از تخلفات تیر برق لطفا با من تماس بگیرید...
    جاسم رحمانیان در: انجمن سبزاندیشان خور برگزار کرد: طرح کاشت بذر و نهال در پارک جنگلی خور + تصاویر
  • بیش از ۹۵ % از آبی که در بارندگی ها باعث جاری شدن سیل و طغیان رودخانه در بخش محمله شهرستان خنج می شود از محلی به نام بیدزرد در بالادست روستای ابوالفضل دهستان چاه طوس جاری...
    امراله مهماندوست در: طغیان رودخانه، جاده خنج – لامرد را بست/ ۵۰ میلی متر باران در یک روز!
  • دست خوش واقعا صدا داشت.خدارحمتش کنه...
    در: دانلود تصنیف “همدم تو” با صدای مرحوم محمدرضا حقیقی لاری
  • پاینده لارستان یکپارچه...
    در: خانه لاری ها در یزد: نگینی از مردم لارستان در دل کویر!
  • خدا رحمتش كنه...
    سعيد ستوده در: گذری کوتاه به گذشته های خور: پای صحبت مرحوم حاج عبدالرحمن شاهدی + صدا

عملکرد یکساله شهرداری و شورای اسلامی شهر خور را چگونه ارزیابی می کنید؟

نتایج

Loading ... Loading ...
آمار بازدید:

بازدید امروز: 87 بازدید

بازدید دیروز: 174 بازدید

بازدید کل : 4121466 بازدید