یکشنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۸ ساعت ۱۱:۰۲
سرویس: گزارش
 |  ۶/ شهریور/ ۱۳۹۴ - ۳:۱۸
  |   نظرات: يك نظر
3,290 مرتبه بازدید

بسترهای اعتقادی و فرا ساختاری “عدد چهار” در معماری ایرانی

 

عدد چهار از اعداد مقدس است که در معماری مفاهیم نمادین و اسطوره ای را بازگو می کند. جناب آقای حسین سلطان زاده در پرسشی در این پیرامون چنین بیان نمودند:
“عدد چهار در فرهنگ ایرانی به شدت مقدس بوده است. البته عدد چهار یک عدد مقدس در بین همه فرهنگ های کهن است و فقط مخصوص ایران نیست. اما در طراحی معماری ایرانی، تأکید بسیار خاصی بر روی این موضوع صورت گرفته است، بیش از جاهای دیگر. به طوری که مهمترین طرح های معماری ایرانی، طرح های چهارتایی هستند؛ مثل چهار- طاقی، چهار- ایوانی، چهار- باغ، چهار- سو، چهار- صفه و غیره که به خوبی نشان می دهند که در ایران چه تأکید عظیمی بر روی عدد چهار شده است. تأکید بر عدد چهار، در واقع، بازتاب اعتقاد به عدد چهار و توجه به آن بوده است؛ لذا بسیاری از طرح های چهارتایی به خاطر ضرورت های کارکردی یا ضرورت های محیطی طراحی نشده اند، یعنی نه محیط و نه مصالح یا کارکرد باعث شکل گیری طرح های چهارتایی نشده اند و اتفاقاً برخی از این طرح های چهارتایی از لحاظ عملکردی و محیطی نامناسب بوده اند و فقط به دلایل فرهنگی شکل گرفته اند.
به نظر می رسد در طرح های چهارتایی یا شکل مربع، تکامل یا کامل بودن مد نظر بوده است. در این زمینه نکات مختلفی بیان شده است. یکی از عوامل بسیار مهم نقش تقدس خود عدد چهار بوده که در این زمینه نظرات مختلفی گفته شده است که البته نظر صحیح این است که عدد چهار در ساختار وجودی انسان وجود دارد. چون اعداد مقدس از منشاءهای متفاوتی تقدس یافته اند. انسان وقتی دید خودش چهار دست و پا دارد و بسیاری از جانوران نیز چهار دست و پا دارند، احساس کرد که در عدد چهار یک حکمت خاصی نهفته است. لذا عدد چهار در بسیاری از حوزه ها به کار رفت. می دانیم که عدد چهار ظرفیت های مختلفی هم دارد، مثل اینکه با عدد چهار می توان شکل مربع را شکل داد که یکی از شکل های بسیار هندسی و منظم است که همواره به بشر در طول تاریخ کمک کرده است. از طرف دیگر، عدد چهار در حوزه معماری ایستاست، اصطلاح چهار- پایه یا چهار- طاقی به خاطر ایستایی آن است. در هیچ معماری ای از جهان چنین تأکیدی بر روی عدد چهار رخ نداده که تقریباً همه طرح های مهم با عدد چهار ترکیب شده باشند.”

 

یکی از این گونه موارد چهار برکه ها هستند. چهاربرکه ها را شاید بتوان به عنوان کاملترین شکل آب انبارهای نواحی جنوب دانست. این بنا متشکل است ازگنبدی در میان چهار بازوی مستطیل شکل که از چهارسو به بیرون کشیده شده است. اصرار بر ساختن آب انبارهای چهاربخشی که ساختار زیرین آن ها از مربع و مستطیل است می تواند جلوه ای اعتقادی را بیان نماید. چهاربازوی آن در چهار جهت اصلی قرار گرفته است و گنبدی گرد چون نمادی از آسمان در مرکز آن سر بر افراشته است و بر روی چهارضلعی یا مربعی قرار گرفته که نماد زمین است. و یک سیر حرکتی از مربع نماد مکان به دایره نماد زمان را جلوه گر می شود و اگر مربع را ساختاری دارای ابتدا و انتها و حدود بدانیم می توان از محدودیت به نا محدودیت در دایره و بی انتهایی در گنبد رسید. ساختار صلیب یا چلیپا از گذسته های دور مورد استفاده معماران سراسر جهان بوده و نمادی از چهارفصل، چهار عنصر اصلی، چهارجهت و در بین النهرین سمبلی از چهار باد اصلی و باران زاست.
نقش اعتقادی این بنا در دوره ماقبل اسلام و چه بعد از آن مورد توجه بوده است اما رفته رفته کارکرد بهتر سایر الگوها جای اشکال اعتقادی را می گیرد و در موردی کم یاب چهار برکه را به مسجد تبدیل می کنند که نمونه آن در چهاربرکه ی بازار قیصریه لار قابل مشاهده است.

 

lar-7_8395


 

با تشکر از مهندس ایوب صادقی که مقاله منتشر نشده خود را در اختیار سایت خور قرار دادند. بخش های بعدی این مقاله نیز در فرصت های آتی در سایت خور منتشر خواهد شد. 


این مطلب را به اشتراک بگذارید sms whatsapp

One Response to “بسترهای اعتقادی و فرا ساختاری “عدد چهار” در معماری ایرانی”

  1. ناشناس گفت:

    جناب مهندس این توضیح شما خیلی کمتر از اونی هست که ماهیت و فلسه عدد چرا رو مطرح بکنه و خود عدد چهار ویژگی های زیادی داره که شما به گوشه از اون اشاره کردین و این عدد به اعتقادات ما از جهان هستی و مذهب مربوط میشه و تقدس چهار بعد از ظهور اسلام در ایران بیشتر میشه

آخرین نظرات شما
  • با تقدیر و تشکر از دکتر محمد اورنگ و دکتر لیلا دیانت به خاطر جواب علمی که ارایه نمودند از این بزرگواران انتظار است که برای حفظ زبان لارستانی و متقاعد نمودن خانواده ها برا...
    در: نگاهی نابخردانه به عنوان یک کهن زبان: جوابیه ای به «زیبایی شناسی زبان اچمی به مثابه ی زبانی کل نگر» در «اِوَزِ امروز»
  • […] دکترای زبان شناسی  مقاله ای تازه نوشته اند که سایت خور آن را منتشر کرده […]...
    آفتاب لارستان – نگاهی نابخردانه به عنوان یک «کهن زبان» در: نگاهی نابخردانه به عنوان یک کهن زبان: جوابیه ای به «زیبایی شناسی زبان اچمی به مثابه ی زبانی کل نگر» در «اِوَزِ امروز»
  • احسنت...
    در: نگاهی نابخردانه به عنوان یک کهن زبان: جوابیه ای به «زیبایی شناسی زبان اچمی به مثابه ی زبانی کل نگر» در «اِوَزِ امروز»
  • والا اینکه بهش بگیم زبان هم زیادیشه ، با دوستت برو پیش یه تهرونی با زبون لاری با دوستت صحبت کن ، تهرونیه کل حرفت رو میفهمه اگه هم نفهمه حداقل 70 درصدشو میفهمه ، مقایسه کن...
    سلام در: نگاهی نابخردانه به عنوان یک کهن زبان: جوابیه ای به «زیبایی شناسی زبان اچمی به مثابه ی زبانی کل نگر» در «اِوَزِ امروز»
  • نام درست زبان لارستان كه در بر گيرنده لارستان كهن است لارستانى است و نام ساختگى اچمى ريشه تاريخى ندارد . البته لازم به يادآورى است كه در ايران بزرگ همه مردم به شكلهايى از...
    مازيار، از امريكا در: نگاهی نابخردانه به عنوان یک کهن زبان: جوابیه ای به «زیبایی شناسی زبان اچمی به مثابه ی زبانی کل نگر» در «اِوَزِ امروز»
  • اول زبان لاری بگوییم همه می خندند.گویش لاری ترکیبی ار لاری و کردی هست .اگر رسمیت میخواهیم بهش بدیم میگیم اچمی زبان .وگرنه اینم نیست .مدرک مهم نیست چیزی که مهم هست نوشته ه...
    گراشی در: نگاهی نابخردانه به عنوان یک کهن زبان: جوابیه ای به «زیبایی شناسی زبان اچمی به مثابه ی زبانی کل نگر» در «اِوَزِ امروز»
  • […] محمد اورنگ/ سایت خور: در نگاه اول منطقی می ­نماید و همگان را بر این نکته […]...
    آفتاب لارستان – نگاهی نابخردانه به عنوان یک «کهن زبان» در: نگاهی نابخردانه به عنوان یک کهن زبان: جوابیه ای به «زیبایی شناسی زبان اچمی به مثابه ی زبانی کل نگر» در «اِوَزِ امروز»
  • احسنت.آنجا که جای حرف حساب است آنها حرف حسابی نداشته اند....
    ح توانا در: نگاهی نابخردانه به عنوان یک کهن زبان: جوابیه ای به «زیبایی شناسی زبان اچمی به مثابه ی زبانی کل نگر» در «اِوَزِ امروز»
  • واقعا ممنونم به خاطر چنین مطلب ارزشمندی. البته همچنان که خودتان عملا اشاره کردید مطالب سه گانه و هماهنگ! به وضوح دچار فقر تحلیلی بودند و برخورد با چنین مطالبی صرفا از روش...
    عارف رفیعی در: نگاهی نابخردانه به عنوان یک کهن زبان: جوابیه ای به «زیبایی شناسی زبان اچمی به مثابه ی زبانی کل نگر» در «اِوَزِ امروز»
  • درود فراوان بر شما باد همواره خداوند یارتان باد...
    در: نگاهی نابخردانه به عنوان یک کهن زبان: جوابیه ای به «زیبایی شناسی زبان اچمی به مثابه ی زبانی کل نگر» در «اِوَزِ امروز»

برای کسب اطلاعات و اخبار خور بیشتر از کدام گزینه استفاده می کنید؟

نتایج

Loading ... Loading ...
آمار بازدید:

بازدید امروز: 127 بازدید

بازدید دیروز: 238 بازدید

بازدید کل : 4281923 بازدید